Toezicht

Klik hier om een filter op te heffen/alle items weer zichtbaar te maken.

In het Advies Digitale gracht van 07-01-2021 van de Commissie Persoonsgegevens Amsterdam (zie deze pagina ) is te lezen: De gemeente heeft voor het registratie- en inningsproces het bedrijf Portpay opdracht gegeven een nieuwe functionaliteit te bouwen. Helaas is geen gehoor gegeven aan het advies van de commissie aan de gemeente Amsterdam om meer informatie te verstrekken. Iemand die meer wil weten wordt feitelijk gedwongen om dan maar zelf op zoek te gaan naar informatie. Want wat is dat voor een organisatie – Portpay? Wat levert een zoektocht op het internet op?

Als je portpay.nl invoert, beland je op een pagina waarop je een vignet kunt kopen en/of activeren. Uit het logo blijkt dat niet alleen diensten worden geleverd voor Amsterdam maar ook voor de rest van Noord Holland. Ook valt op dat, als je een vignet aanvraagt, direct om je locatiegegevens wordt gevraagd. Ongetwijfeld om het de aanvrager gemakkelijker te maken, maar ook als je die als Portpay wil weten. Bijzonder is, dat als je die hulpvaardigheid afslaat en je locatiegegevens niet prijsgeeft, je dan niet verder kunt. Verdere informatie ontbreekt.

Meer informatie bieden de beelden van Portpay International. De filmpjes en de teksten geven inzicht in de processen die met RFID mogelijk zijn. Boten varen niet uit zichzelf. Scannen van een boot is gelijk aan scannen van degene die er mee vaart. Dat is doorgaans de eigenaar. En controle of het Binnenhavengeld is voldaan dient een ander doel dan het voorkomen dan drukte in sluizen en op de grachten. Bovendien vereist dat koppelingen met systemen voor het heffen en innen van gemeentebelasting.

Naast die beelden is ook een vestigingsadres in Halfweg te vinden. Op hetzelfde adres is de organisatie Improvement IT gevestigd wat, uit de informatie op deze pagina een zusterbedrijf blijkt te zijn van Portpay dan wel Portpay International. Uit de informatie op deze pagina valt af te leiden dat Improvement IT verantwoordelijk is voor de RFID techniek waarmee de chip in het vignet is uitgerust. De werking van RFID wordt op deze pagina nader toegelicht. Uit de informatie op de site blijkt ook, dat alle gegevens in de backoffice van Improvement IT worden opgeslagen.

Dat roept niet alleen de vraag op OF de gemeente Amsterdam een deugdelijke verwerkersovereenkomst heeft afgesloten (we vernemen dat wellicht binnenkort van de wethouder met “De Digitale Stad” in portefeuille), maar ook de vraag, met welke organisatie die is afgesloten?

Maar voor iemand die – op straffe van een Bestuurlijke Boete Overlast Openbare Ruimte verplicht is om met die RFID chip op zijn boot te varen – (lees punt 5 onder het kopje Grondslag in de Privacyverklaring Verkeersmanagement op de gracht en binnenhavengeld), is vooral van belang, welke zekerheden in die overeenkomst zijn opgenomen om zijn persoonsgegevens (en daarmee zijn privacy) te beschermen. Op dit moment wordt iemand, die om welke reden dan ook bezwaar maakt tegen een RFID chip op zijn boot, geen handelingsperspectief geboden. Dat is kwalijk. Zeker in het licht van al die mooie doelstellingen in het TADA manifest 

Het stellen van vragen en aandringen op transparantie over hoe en door wie onze persoonsgegevens worden verzameld en wat er vervolgens mee gebeurt, blijkt geen overbodige luxe. Zeker als communicatiecampagnes (zoals bijvoorbeeld over de RFID chip in het verplicht te voeren vignet) uitblijven.    

Hoewel de ambities, zoals die zijn verwoord in het TADA manifest een geruststellend perspectief zouden moeten bieden, is er kennelijk toch aanleiding voor schriftelijke vragen aan het college van B&W over de inzet van digitale technieken en dataverzameling, waaronder: camera’s met gezichtsherkenning, ANPR camera’s, (beweging)sensoren, kunstmatige intelligentie, algoritmes en wifitracking.

Tijdens een raadsvergadering op 12-01-2022 (Link naar de raadsvergadering agendapunt 6 en 7) werd een initiatiefvoorstel: Grip op technologie: een digitale gemeente met menselijke waarden behandeld. In de bestuurlijke reactie op dit voorstel wordt bevestigd dat de digitale rechten dienen te zijn gewaarborgd bij innovatie.

Tijdens diezelfde raadvergadering werd aandacht besteed aan organisaties die, in de samenwerking met de gemeente Amsterdam, persoonsgegevens verwerken. Aan wethouder Touria Meliani, die “De Digitale Stad” in portefeuille heeft, werd de vraag gesteld, of met al die organisaties een deugdelijke verwerkersovereenkomst is gesloten. De aarzeling bij de beantwoording schept onzekerheid en is niet goed voor het vertrouwen.

Haar collega, wethouder Egbert de Vries stelde in mei 2021 in een reactie op schriftelijke vragen “dat bedrijven (leveranciers) die betrokken zijn bij de Digitale Gracht, uitsluitend en alleen in opdracht van de gemeente Amsterdam mogen handelen en dat, om dat te waarborgen verwerkerovereenkomsten zijn gesloten waarin staat dat zij de data niet voor eigen doeleinden mogen gebruiken”. In die reactie laat hij  ook nog weten dat alle gebruikte algoritmen zullen worden opgenomen in het Amsterdamse Algoritmeregister. Dat moet nog gebeuren. Het feit, dat dit jaar (2022) het uitgestelde doorvaartvignet zou worden ingevoerd, maakt ons wel nieuwsgierig.

Hoe zit dat overigens met de bevindingen en aanbevelingen in het Advies Digitale gracht van 07-01-2021 van de Commissie Persoonsgegevens Amsterdam (zie deze pagina ). Waar blijft de communicatiecampagne? 

Op 16-04-2021 april zijn schriftelijke vragen gesteld aan het college door raadslid Vroege (D66), waarin hij refereert aan de paragraaf ‘digitale gracht uit de Grachtenmonitor 2020 die tijdens een raadscommissievergadering op 4 maart 2021 is besproken. (zie de bestuurlijke brief)

Onduidelijkheid over de verzamelde data en de verwerking daarvan, het missen van relevante stukken van de Commissie Persoonsgegevens Amsterdam (CPA) (hierbij wordt gedoeld op het Advies Digitale gracht van 07-01-2012 zie ook deze informatie) en een verwijzing naar de afspraak uit het coalitieakkoord m.b.t. het privacybeleid waarin staat: het uitgangspunt geldt dat zij zich onbespied en anoniem kunnen bewegen in de openbare ruimte. Iedereen in Amsterdam heeft het recht op respect voor zijn of haar privéleven. Het digitaal monitoren van burgers in de openbare ruimte komt steeds vaker voor. In Amsterdam is het uitgangspunt om onbespied in de openbare ruimte te kunnen zijn, de regel. Alleen in specifieke gevallen mag van dit uitgangspunt worden afgeweken, bijvoorbeeld wanneer de wet dit vereist of wanneer het college en/of de burgemeester hiermee heeft ingestemd. vormden de aanleiding.

Op 17-05-2021 zijn die beantwoord door portefeuillehouder Water Egbert de Vries. In dat antwoord wordt er de nadruk op gelegd dat goede afspraken zijn gemaakt met de bedrijven (leveranciers) die betrokken zijn bij de Digitale Gracht, dat zij uitsluitend en alleen in opdracht van de gemeente Amsterdam mogen handelen en dat, om dat te waarborgen verwerkerovereenkomsten zijn gesloten waarin staat dat zij de data niet voor eigen doeleinden mogen gebruiken.

De Commissie Persoonsgegevens Amsterdam (CPA) is een onafhankelijke commissie die het college van B en W van de gemeente Amsterdam gevraagd én ongevraagd adviseert over het privacybeleid van de gemeente en de uitvoering daarvan. Op deze pagina tref je meer informatie over de commissie, de samenstelling en de uitgebrachte adviezen, waaronder ook het Advies Digitale gracht van 07-01-2021 . Hieronder een paar zinsneden uit dat advies

Pagina 2
Het heffen van Binnenhavengeld 
Tot 1 januari 2020 inde Waternet het Binnenhavengeld voor het structureel of incidenteel afmeren van vaartuigen in Amsterdam. Vanaf 1 januari 2020 voert de gemeente die taak uit. De gemeente heeft voor het registratie- en inningsproces het bedrijf Portpay opdracht gegeven een nieuwe functionaliteit te bouwen. De uitvoerende taken (klantcontacten e.d.) die hiermee samenhangen zijn ondergebracht bij de directie Dienstverlening. 

Advies 
De commissie dankt de aanwezigen voor hun heldere presentatie. Allereerst wil de CPA het belang van transparantie benadrukken. Niet alleen voor burgers, maar ook schippers moeten op de hoogte worden gesteld welke gegevens worden verzameld en hoe de gemeente Amsterdam aan de gegevens komt. De commissie vindt dit project een intensieve methode om de drukte op de Amsterdamse grachten te meten. Zij vraagt zich af of er niet kan volstaan met het inzetten van camera’s en vraagt zich af hoe dit systeem zich verhoudt met het adagium van dit college dat de burger zich onbespied moet weten. De commissie wijst erop dat het moeilijk te overzien wie in dit samenspel verantwoordelijk is voor de onderdelen. Ook wordt er een koppeling gemaakt de nieuwe wijze van inning van havengelden. 

Pagina 3
Er zijn inderdaad zaken aan elkaar gekoppeld. Portpay was al betrokken bij de ontwikkeling van het vignet voor ligplaatsen en daar komt nu het doorvaartvignet bij. De inning van haven- en doorvaartgelden is een gescheiden circuit bij BHG, maar er ligt een relatie met het registeren van passerende vaartuigen. Het gebruik van persoonsgegevens zal hierbij onvermijdelijk zijn, maar is onvoldoende uitgewerkt. 

Tenslotte werd tijdens de vergadering het belang benadrukt dat in de aanloop naar de invoering er een communicatiecampagne komt. 

Pagina 5
De CPA is benieuwd hoe dit systeem zich verhoudt met het adagium van dit college dat de burger zich onbespied moet weten. Men vindt het bovendien ingewikkeld te overzien wie in dit samenspel verantwoordelijk is voor de onderdelen. Zo is er in de loop der tijd bijgekomen dat het systeem ook te maken krijgt met de inning van havengelden. 

IJburg en Binnenhavengeld
Sinds het van kracht worden van de Verordening op het Binnenwater (Vob) in 2010, zijn eigenaren van bootjes – met een ligplaats binnen de sluizen van IJburg – verplicht om Binnenhavengeld te betalen. In de eerste jaren ontving men na betaling een sticker die op de boot moest worden geplakt. Ieder jaar had die sticker een andere kleur. Aan de kleur van de sticker was, ook voor een controleur of toezichthouder, al op grote afstand prima zichtbaar dat het Binnenhavengeld was betaald. Toch heeft de gekleurde sticker het veld moeten ruimen. Het vignet dat nu aan de boot moet worden bevestigd bevat nu een zender (een RFID chip). Waarom vraag je je dan af. Zo’n chip is toch aanzienlijk duurder dan een gekleurde sticker?

RFID technologie
RFID is een afkorting voor Radio Frequency Identification Device. Zo’n chip begint onmiddellijk gegevens te verzenden naar een daarvoor geschikte ontvanger zodra die ontvanger in de buurt is. Die ontvangers staan op hun beurt weer in verbinding met een database waarin gegevens zijn opgeslagen. Die gegevens kunnen worden gematcht met de gegevens die de RFID chip heeft verstuurd en omdat het resultaat van dat matchen aanzienlijk meer inzichten oplevert dan zo’n gekleurde sticker, is voor zo’n chip gekozen. Bovendien kan dat resultaat worden gebruikt voor processen die met één druk op de knop of zelfs volledig geautomatiseerd (via algoritmes) kunnen plaatsvinden. 

Extra persoonsgegevens
Als we het hebben over die extra inzichten van dat matchproces moeten we eerst weten welke gegevens zoal in die database staan. Maar hoe kom je te weten welke aanvullende gegevens van de eigenaar van een bootje door de gemeente Amsterdam worden vastgelegd? 

Privacywetgeving en in het bijzonder Artikel 13 van de Algemene Verordening voor de Gegevensbescherming (AVG) ziet er op toe dat over de verwerkte persoonsgegevens volstrekte helderheid bestaat voor die bootbezitter en dat die informatie in een privacyverklaring is terug te vinden. Dat blijkt niet zo makkelijk te vinden.

Privacyverklaring
De gemeente Amsterdam heeft namelijk een Algemene privacyverklaring maar daarnaast woud van zogenaamde Specifieke privacyverklaringen. Waar moet je dan in vredesnaam zoeken? Bij Wonen leefomgeving misschien? Of misschien bij Vrije tijd, sport en evenementen? Nee. 

De specifieke privacyverklaring die inzicht geeft in de extra vastgelegde persoonsgegevens vind je, met nog 45(!) andere specifieke privacyverklaringen in de, alles behalve voor de hand liggende groep: Parkeren, verkeer en bouwprojecten.

De verklaring heet: Privacyverklaring Verkeersmanagement op de gracht en binnenhavengeld. Daarin staat dat de gemeente ten behoeve van de processen inning en controle op BHG de volgende persoonsgegevens verwerkt: NAW, burgerservicenummer (BSN), betalingsgegevens, hardwarenummer en vergunningsnummer RFID-chip, vaartuiggegevens en foto’s van het vaartuig.

Binnenhavengeld
De chip in het RFID vignet levert dus aanzienlijk meer inzichten op dan een gekleurde sticker. Uit eerder genoemde match blijkt bijvoorbeeld:

  • of het Binnenhavengeld is betaald 
  • of het uiterlijk en de afmetingen van de boot overeenkomen met de gegevens in de database. Gegevens die gebruikt zijn voor het berekenen van de hoogte van het bedrag dat aan Binnenhavengeld verschuldigd is. 
  • wie de eigenaar van die boot is
  • wat het adres is van de eigenaar van de boot
  • wat het burgerservicenummer is van de eigenaar van de boot 

In de privacyverklaring wordt ook beschreven dat de persoonsgegevens gebruikt worden ten behoeve van de processen inning en controle op BHG. Stel dat waargenomen wordt dat het Binnenhavengeld (BHG) niet is voldaan, dan kan, direct een aanslag aan de Berichtenbox van de eigenaar van de boot worden toegevoegd op dezelfde manier waarop dat gebeurt bij een aanslag Parkeerbelasting, een aanslag Gemeentelijke Belastingen of Waterschapsbelasting. Die aanslag kan worden opgelegd met één druk op de knop van de handhaver. Maar zelfs die handeling is door toepassing van een algoritme op het resultaat van de match niet eens nodig. 

Kwetsbaarheid
Een recente gebeurtenis (zie deze brief van Victor Everhardt van Financiën) maakt duidelijk dat maatregelen ter bescherming van persoonsgegevens niet altijd kunnen voorkomen dat zich incidenten voordoen. Dit keer is het opgemerkt. Niet altijd wordt de diefstal van (of toegang tot) data opgemerkt (of gemeld). De eerder genoemde, in de Privacyverklaring Verkeersmanagement op de gracht en binnenhavengeld opgesomde extra vastgelegde gegevens kunnen zeer interessant zijn voor diegenen die belangstelling hebben voor een speciaal type boot en wachten op een goed moment (bijvoorbeeld dat de eigenaar op vakantie is) om uit te proberen of hij inderdaad prettig vaart. Met combinatie bovengenoemde gegevens (vaartuiggegevens, foto’s en (adres)gegevens van de eigenaar kan dat geschikte moment geduldig worden afgewacht.    

Tot zover deze bijdrage over de RFID chip bij het proces van inning en controle op het Binnenhavengeld. In een volgende bijdrage staan we stil bij opvattingen over de RFID technologie en bij vragen en en adviezen die zijn uitgebracht m.b.t. het besluit om het vignet uit te rusten met een RFID chip.

Uit de tekst op de stickers met het Besluit last onder bestuursdwang die eind april op afgemeerde bootjes zijn aangebracht blijkt dat alle toezicht en handhavende taken (de nautische en die m.b.t. de openbare ruimte) bij één persoon/onderdeel zijn ondergebracht. Zeker in het licht van de Toelichting bij de Verordening op het Binnenwater (zie ook deze samenvatting) is dat opmerkelijk.

In het memo van Stadsdeelbestuurder Rick Vermin van 10 mei 2021 wordt onder het kopje Buitenwater vs Binnenwate gerefereerd aan de onduidelijkheid over de status van het water. In de de Verordening op het Binnenwater is niet helder waar de grenzen van het binnenwater zijn getrokken. Ook is niet duidelijk wat tot buitenwater wordt gerekend.. Dit in tegenstelling tot de Waterwet: In Artikel 1.1 van de Waterwet worden een groot aantal begrippen wel gedefinieerd, waaronder het begrip buitenwater

  • beheer: overheidszorg met betrekking tot een of meer afzonderlijke watersystemen of onderdelen daarvan, gericht op de in artikel 2.1 genoemde doelstellingen
  • beheerder: bevoegd bestuursorgaan van het overheidslichaam dat belast is met beheer;
  • buitenwater: water van een oppervlaktewaterlichaam waarvan de waterstand direct invloed ondergaat bij hoge stormvloed, bij hoog opperwater van een van de grote rivieren, bij hoog water van het IJsselmeer of het Markermeer, dan wel bij een combinatie daarvan, alsmede het Volkerak-Zoommeer, het Grevelingenmeer, het getijdedeel van de Hollandsche IJssel en de Veluwerandmeren;

Het aanmerken van het IJmeer als “binnenwater” strookt dus niet met de definitie van de Waterwet. 

Het binnen-en buitenwater van IJburg is formeel niet overgedragen door Rijkswaterstaat aan de gemeente Amsterdam. In de praktijk geeft de gemeente wel advies op het binnenwater van IJburg op grond van de Verordening op het Binnenwater maar is de gemeente niet de beheerder. Op het buitenwater heeft de gemeente geen bevoegdheden. Met deze tekst wordt gedoeld op een eventuele formele overdracht van watertaken op grond van de Waterwet (waterkwaliteit, waterkwantiteit en nautisch vaarwegbeheer). Hiervoor wordt op dit moment gewerkt aan een nieuwe Samenwerkingsovereenkomst tussen de gemeente het Rijk voor het beheer van een deel van het Buitendijkse water. De plicht op het een vignet binnenhavengeld is echter gebaseerd op de gemeentelijke Verordening op het binnenwater 2010 dat zijn grondslag heeft in de gemeentewet en niet de Waterwet…

aldus de geciteerde tekst uit het memo van Stadsdeelbestuurder Rick Vermin van 10 mei 2021

De Gemeentewet bevat geen artikelen die verband houden met de “watertaken” uit het memo. In artikel 3.1.1 van de gemeentelijke Verordening op het binnenwater 2010 wordt wel het begrip “beheerder” van het binnenwater geduid. Voor het begrip “beheer” ben je aangewezen op de Toelichting in de Bijlage bij de verordening. Daarin staat:

Water als ‘fysiek systeem’ (waterbeheer):
Waterbeheerders beheren de kwantiteit en kwaliteit van het watersysteem. Het Rijk en de provincie zijn hier bevoegd gezag, waarbij taken op- of overgedragen zijn aan respectievelijk Rijkswaterstaat of aan waterschappen. Het waterbeheer valt buiten de gemeentelijke bevoegdheden – en dus buiten de VOB (Verordening op het Binnenwater).

Bootbezitters met een aanlegplaats buiten de sluizen in het IJmeer zijn bekend met de (soms extreem) wisselende waterkwantiteit van het IJmeer. Het waterpeil kan soms zo drastisch verlagen dat hele stukken droog komen te liggen. Feitelijk wordt in het memo van Vermin benadrukt dat de VOB in deze niet van toepassing is omdat de gemeente Amsterdam niet bevoegd is. Eén en ander werpt een vreemd licht op de intimiderende handhavingsacties

In de Toelichting bij de Verordening op het Binnenwater die de gemeentelijke Verordening op het Binnenwater (VOB) vergezeld, wordt onder het kopje Reikwijdte van de VOB het water niet alleen beschouwd als het ‘blauwe goud’, maar ook als ‘transportsysteem’, als ‘onderdeel van de openbare ruimte’ en als “fysiek systeem‘. 

In de toelichting wordt voor iedere toegekende kwalificatie van het water vermeld wat de beheersmatige activiteiten zijn om de, aan de kwalificatie gekoppelde aspecten te borgen en welk orgaan bevoegd en verantwoordelijk is.

WATER ALS FYSIEK SYSTEEM
Doel van de beheersmatige activiteiten is het borgen van de kwantiteit (hoeveelheid) en de kwaliteit van het water. Daarover vermeldt de toelichting dat het Rijk en de provincie in deze het bevoegd gezag zijn, dat Rijkswaterstaat en/of de waterschappen de beheersmatige taken vervullen en het beheer niet deel uit maakt van de gemeentelijke bevoegdheden – en dus buiten de VOB valt. Zie ook een eerdere bijdrage

WATER ALS TRANSPORTSYSTEEM (NAUTISCH VAARWEGBEHEER)
Samengevat staat in die VOB dat het nautisch vaarweg beheer zich richt op een vlot en veilig verloop van het scheepvaartverkeer. (verkeerstechnische ordening, vaarrichting, afmeerverbod, etc.). Verantwoordelijk zijn 2 nautische beheerders/toezichthouders: 

Wat de reikwijdte betreft staat in de VOB letterlijk: “De VOB vormt een (gemeentelijke) aanvulling op de landelijke wet- en regelgeving die de nautische beheerders tot hun beschikking hebben voor het toezicht op een vlot en veilig verloop van het scheepvaartverkeer.

WATER ALS ONDERDEEL VAN DE OPENBARE RUIMTE:
Bij deze kwalificatie wordt een aanvulling gegeven op de vorige. Met in acht neming van het nautisch vaarwegbeheer voor het buiten en binnenwater, wordt de inrichting en het beheer van de openbare ruimte (waaronder de bevoegdheid om vergunningen af te geven voor het afmeren van woonboten, bedrijfsvaartuigen, objecten en het aanleggen van steigers) vermeld. Verantwoordelijk voor die taak is het stadsdeel.

Water als ...DoelBeheer
fysiek systeemborgen van de kwantiteit (hoeveelheid) en de kwaliteit van het waterRijk en de provincie
Rijkswaterstaat en/of de waterschappen
transport systeemborgen vlot en veilig verloop van het scheepvaartverkeer (nautisch vaarwegbeheer)Centraal Nautisch Beheer Noordzeekanaalgebied (buitenwater)
Gemeente Amsterdam
Waternet vanaf 2020: THOR (binnenwater)
onderdeel openbare ruimteborgen inrichting en handhaving openbare ruimte (afgeven vergunningen afmeren en aanleg steigers)Stadsdelen
THOR